Jeziorany

Ten artykuł dotyczy miasta. Zobacz też: Jeziorany (Śrem).

Współrzędne: 53°58'43" N 20°44'47" E53.9786111 20.7463889 (Jeziorany)

Jeziorany
Herb Jezioran
Województwo	warmińsko-mazurskie
Powiat	olsztyński
Gmina  - rodzaj	Jeziorany miejsko-wiejska
Burmistrz	Maciej Leszczyński
Powierzchnia	3,41 km²
Położenie	53° 58'43'' N 20° 44'47'' E
Ludność (2004)  • liczba ludności  • gęstość	3411 1000,3 os./km²
Strefa numeracyjna (do 2005)	89
Kod pocztowy	11-320
Tablice rejestracyjne	NOL
Położenie na mapie Polski Jeziorany
TERC10 (TERYT)	6283614064
Urząd miejski pl. Zamkowy 4 11-320 Jeziorany tel. 89 539-27-41; faks 89 539-27-60

Jeziorany (dawniej Zybork, niem. Seeburg) to miasto w woj. warmińsko-mazurskim, w powiecie olsztyńskim, położone nad rzeką Symsarną, siedziba gminy miejsko-wiejskiej Jeziorany. W latach 1975-1998 miasto administracyjnie należało do woj. olsztyńskiego.

Według danych z 31 grudnia 2004, miasto miało 3411 mieszkańców.

Założycielem Jezioran był biskup warmiński Herman z Pragi, który położył duże zasługi przy uregulowaniu granic biskupstwa i dominium warmińskiego oraz zasiedleniu południowej Warmii. W zastępstwie biskupa przywilej lokacyjny na prawie chełmińskim wystawił w 1338 roku kanonik braniewski Mikołaj i wójt biskupi Henryk von Luter. Zasadźcą został Henryk Wandepfaffe. Miastu przydzielono 110 włók ziemi, z tego 11 włók należało do sołtysa, 6 stanowiło uposażenie kościoła, jedną zarezerwowano jako pastwisko na potrzeby zamku, jedną przeznaczono na zabudowę miasta. Murowany zamek biskupów warmińskich wybudowano po 1350 r.. Była to budowla siostrzana do zamku w Reszlu, dwuskrzydłowa z narożna wieżą typu bergfried, poprzedzona od wschodu małym przedzamczem. Zamek rozebrano po pożarze w 1783 r., a materiał przeznaczono na odbudowę miasta. Zachowała się jedynie dolna część głównego skrzydła zachodniego ze sklepionymi piwnicami. Mury obronne miały trzy bramy: Mostową, Młyńska i reszelską, zostały wzniesione po 1360 r. Pożar z 1783 r. zniszczył Jeziorany niemal doszczętnie. Odbudowano je w całości murowane, co na owe czasy było niezwykłe. Wspominał nawet o tym biskup Ignacy Krasicki.

Szyldy sklepowe na fotografiach sprzed II wojny światowej świadczą o polskim pochodzeniu części mieszkańców Jezioran, jednak w czasie plebiscytu nie odnotowano głosów za Polską.

Więcej zniszczeń przyniosły późniejsze zaniedbania aniżeli straty w 1945 r. W tym czasie rozebrano znaczna część historycznej zabudowy.